Osoba, która przez większość dnia leży w łóżku, nie zawsze potrafi powiedzieć, że coś ją uwiera. Czasami nie ma siły samodzielnie zmienić pozycji, innym razem z powodu choroby nie odczuwa nacisku tak wyraźnie jak wcześniej. Tymczasem nawet pozornie wygodny materac nie zawsze wystarcza, aby odpowiednio chronić skórę przed skutkami długotrwałego unieruchomienia. Szczególnej uwagi wymagają pięty, biodra, okolice kości krzyżowej i pośladki. To właśnie w tych miejscach najczęściej mogą powstawać odleżyny, których leczenie bywa trudne i długotrwałe.

W codziennej opiece pomocne mogą być podkładki przeciwodleżynowe, czyli specjalne maty, poduszki i inne elementy odciążające, które wspierają rozkład nacisku i poprawiają warunki kontaktu ciała z podłożem. Nie każdy produkt działa jednak w taki sam sposób. O ile w okolicy bioder najważniejsze jest ograniczenie nacisku na wyniosłości kostne i odpowiednie ułożenie całego ciała, o tyle przy piętach często konieczne jest całkowite wyeliminowanie ich kontaktu z materacem.

Podkładki pod pięty przeciwodleżynowe należy więc dobierać inaczej niż maty stosowane pod pośladki czy okolice bioder. Znaczenie mają nie tylko rodzaj materiału i grubość podkładki, ale również sposób jej ułożenia, mobilność pacjenta, stan skóry i czas spędzany w jednej pozycji. Warto wiedzieć, kiedy wystarczy dodatkowa mata, a kiedy potrzebne jest specjalistyczne odciążenie, które powinno zostać dobrane przez personel medyczny.

Dlaczego pięty i biodra są szczególnie narażone na powstawanie odleżyn?

Odleżyna to miejscowe uszkodzenie skóry i znajdujących się pod nią tkanek, spowodowane długotrwałym uciskiem lub uciskiem połączonym z siłami ścinającymi. Powstaje najczęściej w miejscach, gdzie wyniosłości kostne znajdują się blisko powierzchni skóry.

U osoby zdrowej organizm zwykle sam ogranicza ten problem. Kiedy przez dłuższy czas siedzimy lub leżymy w niewygodnej pozycji, zaczynamy odczuwać dyskomfort i odruchowo się przesuwamy. Nawet niewielka zmiana ułożenia pozwala odciążyć wcześniej uciskane tkanki.

Inaczej wygląda to u osób po udarze, z niedowładami, zaburzeniami czucia, zaawansowanymi chorobami neurologicznymi lub znacznym osłabieniem. Jeśli nie mogą samodzielnie zmieniać pozycji, nacisk utrzymuje się na tych samych obszarach znacznie dłużej.

Oprócz unieruchomienia ryzyko zwiększają również m.in. zaburzenia czucia, nieprawidłowa masa ciała, nietrzymanie moczu i kału, nadmierna potliwość oraz niektóre choroby przewlekłe. To dlatego profilaktyka przeciwodleżynowa nie powinna ograniczać się do zakupu jednej maty. Najważniejsze jest rozpoznanie, które miejsca są szczególnie obciążone u konkretnej osoby, i takie zorganizowanie opieki, aby możliwie skutecznie je odciążać.

Podkładki przeciwodleżynowe – jak działają i kiedy warto je stosować?

Podkładki przeciwodleżynowe to szeroka grupa produktów przeznaczonych do wspomagania profilaktyki uszkodzeń skóry związanych z uciskiem. Mogą mieć postać niewielkich poduszek, mat miejscowych, klinów pozycjonujących, podpórek pod kończyny lub większych nakładek na materac.

Ich zadaniem jest ograniczenie nadmiernego nacisku na szczególnie wrażliwe obszary ciała. W zależności od konstrukcji mogą rozkładać obciążenie na większą powierzchnię, stabilizować pozycję albo umożliwiać całkowite odciążenie określonej części ciała.

W praktyce trzeba odróżnić dwa mechanizmy. Redystrybucja nacisku oznacza rozłożenie ciężaru na większą powierzchnię, dzięki czemu nacisk w pojedynczym miejscu może być mniejszy. Tak działają odpowiednio skonstruowane materace, maty i poduszki przeciwodleżynowe. Całkowite odciążenie polega natomiast na takim ułożeniu ciała, aby zagrożony obszar nie dotykał podłoża. Ma to szczególne znaczenie przy piętach, ponieważ nawet niewielki, utrzymujący się ucisk może być dla nich niekorzystny.

Podkładki warto rozważyć, gdy osoba:

• ma trudności z samodzielną zmianą pozycji;
• przebywa w łóżku przez większość dnia;
• jest po operacji, urazie lub długotrwałej hospitalizacji;
• ma ograniczone czucie w kończynach;
• odczuwa dyskomfort w okolicy bioder, kości krzyżowej albo pięt;
• jest bardzo szczupła, osłabiona lub niedożywiona;
• korzysta z wózka i przez wiele godzin pozostaje w pozycji siedzącej.

Nie każda podkładka będzie jednak odpowiednia do każdej sytuacji. Przy wysokim ryzyku odleżyn, zaburzeniach krążenia, cukrzycy lub istniejących uszkodzeniach skóry dobór powierzchni odciążającej powinien wynikać z indywidualnej oceny medycznej.

Podkładki pod pięty przeciwodleżynowe – dlaczego właśnie pięty wymagają szczególnej ochrony?

Pięta ma specyficzną budowę anatomiczną. Kość piętowa znajduje się stosunkowo blisko powierzchni skóry, a ilość tkanki miękkiej chroniącej jej tylną część jest niewielka. Podczas leżenia na plecach ciężar kończyny może więc koncentrować się na stosunkowo małym obszarze.

U osoby długotrwale leżącej pięty mogą przez wiele godzin pozostawać nieruchome. Jeśli dojdą do tego zaburzenia ukrwienia, obrzęk, cukrzyca, neuropatia lub znaczne ograniczenie czucia, ryzyko uszkodzenia tkanek dodatkowo wzrasta.

Międzynarodowe wytyczne profilaktyki odleżyn z 2025 roku zwracają uwagę, że pięty pozostają obszarem szczególnie narażonym nawet wtedy, gdy pacjent korzysta z materaca o właściwościach redystrybucji nacisku.

Jak prawidłowo odciążyć pięty?

W profilaktyce odleżyn pięt kluczowa jest zasada: pięta powinna być odciążona tak, aby nie wywierała nacisku na materac. Nie wystarczy więc podłożyć miękkiej podkładki bezpośrednio pod piętę i uznać, że problem został rozwiązany. Taki produkt może częściowo zmniejszyć nacisk, ale jeżeli pięta nadal stanowi główny punkt podparcia, nie uzyskujemy pełnego odciążenia.

Zgodnie z międzynarodowymi zaleceniami można wykorzystać odpowiednio dobrane urządzenie odciążające albo podparcie łydki umożliwiające uniesienie pięty ponad podłoże.

Ważne, aby:

• podparcie obejmowało odpowiednią długość łydki, a nie tylko wąski punkt;
• pięta pozostawała poza kontaktem z materacem;
• nie powstawał nadmierny nacisk na ścięgno Achillesa ani okolicę podkolanową;
• kolano było ułożone z niewielkim zgięciem, jeśli stan zdrowia na to pozwala;
• stopa znajdowała się w stabilnej, możliwie neutralnej pozycji;
• opiekun regularnie sprawdzał stan skóry i ułożenie kończyny.

Nie należy natomiast stosować przypadkowo zwiniętych ręczników bezpośrednio pod piętami, jeśli powodują punktowy nacisk.

Czy niewielka mata przeciwodleżynowa wystarczy pod pięty?

Zależy to od sposobu użycia i stanu pacjenta. Niewielkie maty wykonane z materiałów redystrybuujących nacisk mogą wspierać komfort oraz ochronę miejscową. Doskonałym wyborem jest mata MEDiMAT 40×40 cm BOWI, wykonana z przestrzennej dzianiny dystansowej 3D. Trzeba jednak pamiętać o ważnej różnicy: mata podłożona bezpośrednio pod piętę może zmieniać rozkład nacisku, lecz nie musi całkowicie go eliminować. Jeśli pacjent wymaga pełnego odciążenia pięty, potrzebne będzie takie ułożenie podparcia, aby pięta nie dotykała powierzchni łóżka. Przy istniejącej odleżynie lub wysokim ryzyku jej powstania sposób odciążania należy uzgodnić z personelem medycznym.

Podkładki przeciwodleżynowe pod biodra – jak zmniejszyć nacisk podczas leżenia na boku?

Biodra wymagają innego podejścia niż pięty. Szczególnie wrażliwym miejscem jest okolica krętarza większego kości udowej, czyli wyniosłości kostnej po bocznej stronie biodra. Podczas leżenia bezpośrednio na boku duża część ciężaru ciała może spoczywać właśnie na tej okolicy.

Problem nasila się u osób szczupłych, z niewielką ilością tkanki podskórnej, a także u pacjentów, którzy nie mogą samodzielnie zmieniać pozycji. W takim przypadku sama miękka podkładka nie zawsze wystarczy. Jeśli osoba nadal leży całym ciężarem na zagrożonym biodrze, nacisk może pozostać zbyt duży.

Dlaczego pozycja boczna pod kątem około 30 stopni jest korzystniejsza?

Jednym z rozwiązań stosowanych w profilaktyce odleżyn jest ułożenie ciała w pozycji bocznej z niewielkim odchyleniem, zamiast pełnego leżenia na boku pod kątem 90 stopni. Pozycja boczna około 30 stopni pozwala ograniczyć bezpośrednie obciążenie krętarza większego, a jednocześnie odciążyć okolicę kości krzyżowej. Ułożenie powinno być dostosowane do budowy ciała, możliwości pacjenta, zaleceń personelu medycznego i jego komfortu.

W aktualnych międzynarodowych wytycznych z 2025 roku sugeruje się stosowanie pozycji bocznej około 30 stopni u osób zagrożonych odleżynami, choć zaznaczono, że jakość dowodów dotyczących tego konkretnego kąta jest bardzo niska i wymaga indywidualizacji.

W praktyce pomocne mogą być kliny pozycjonujące oraz odpowiednio dobrane poduszki stabilizujące plecy i nogi. Ważne jest jednak, aby nie tworzyć nowego punktu ucisku w miejscu, które chcemy odciążyć.

Czy poduszka lub mata pod biodro zmniejsza ryzyko odleżyny?

Może pomagać w rozłożeniu nacisku, ale skuteczność zależy od konstrukcji produktu i jego prawidłowego zastosowania. Znaczenie ma również ułożenie całego ciała.

W przypadku osoby leżącej samo umieszczenie podkładki pod biodrem nie gwarantuje odpowiedniej profilaktyki. Jeśli poduszka jest zbyt mała, przesuwa się lub tworzy twardą krawędź, może zwiększać obciążenie sąsiednich tkanek.

Dlatego przy odciążaniu bioder należy przede wszystkim zadbać o prawidłową pozycję, właściwe podparcie i regularną kontrolę skóry.

Podkładki przeciwodleżynowe MEDiMAT – jak pomagają w codziennej opiece?

W opiece nad osobą leżącą szczególnie przydatne są rozwiązania, które można łatwo dopasować do miejsc wymagających dodatkowej ochrony. Nie zawsze potrzebna jest duża mata obejmująca cały materac. Czasami problem dotyczy głównie okolicy pośladków, pleców lub kończyn, dlatego warto rozważyć mniejsze podkładki o odpowiednio dobranej powierzchni.

MEDiMAT od BOWI wykonane z przestrzennej dzianiny dystansowej 3D. Taka konstrukcja tworzy elastyczną warstwę pomiędzy ciałem a podłożem, wspomagając redystrybucję nacisku i cyrkulację powietrza. Ma to znaczenie zwłaszcza u osób, które spędzają dużo czasu w łóżku i mają problem z przegrzewaniem się lub nadmierną potliwością.

MEDiMAT 40×40 cm to niewielka mata miejscowa, która może wspierać ochronę wybranych obszarów ciała, np. pośladków czy kończyn. Ma strukturę 3D, powłokę z jonami srebra i grubość około 1,8 cm.

Z kolei MEDiMAT 90×40 cm to podłużna mata umożliwiająca zastosowanie na większej powierzchni, np. w okolicy pośladków lub pleców. Może być praktyczna w opiece domowej, gdy potrzebne jest miejscowe wsparcie podczas odpoczynku.

Co istotne, MEDiMAT jest wyrobem medycznym klasy I przeznaczonym do profilaktyki odleżyn oraz wspomagania postępowania przy zmianach I stopnia. Maty wykonano w Polsce, a zastosowany materiał można prać w temperaturze do 60°C. 

Podkładki przeciwodleżynowe na pięty, biodra czy pośladki – jak dobrać rozwiązanie do miejsca ucisku?

Najważniejsze jest nie tyle samo określenie „podkładka przeciwodleżynowa”, ile jej rzeczywiste zadanie. Produkt powinien odpowiadać anatomii miejsca narażonego na ucisk oraz sposobowi, w jaki pacjent korzysta z łóżka lub fotela.

Przy wyborze trzeba uwzględnić również ograniczenia ruchowe. Osoba, która potrafi samodzielnie zmieniać pozycję, będzie potrzebowała innego rozwiązania niż pacjent całkowicie unieruchomiony.

Czy jedna podkładka może być stosowana w kilku miejscach?

Niektóre maty miejscowe mają uniwersalną konstrukcję i mogą być używane do poprawy komfortu różnych części ciała. Tak jest w przypadku niewielkich podkładek MEDiMAT, których przeznaczenie obejmuje m.in. okolice pośladków, łokci i kończyn.

Nie oznacza to jednak, że jeden produkt może zastąpić każdy rodzaj sprzętu przeciwodleżynowego. Podkładka redukująca nacisk nie jest automatycznie odpowiednikiem specjalistycznego urządzenia do pełnego odciążenia pięty, a mata pod pośladki nie musi zapewniać właściwego podparcia podczas wielogodzinnego siedzenia na wózku.

Jak często zmieniać pozycję osoby leżącej, jeśli stosuje podkładki przeciwodleżynowe?

Samo zastosowanie podkładki nie oznacza, że pacjent może przez wiele godzin pozostawać w jednej pozycji bez kontroli. Regularna zmiana ułożenia ciała pozostaje jednym z podstawowych elementów profilaktyki przeciwodleżynowej. Częstotliwość powinna być dostosowana do stanu zdrowia, indywidualnego ryzyka, używanego materaca i reakcji skóry.

W praktyce w opiece nad osobami unieruchomionymi często stosuje się zmiany pozycji co kilka godzin, ale nie należy przyjmować jednego schematu jako odpowiedniego dla wszystkich. Międzynarodowe wytyczne podkreślają, że nawet specjalistyczne powierzchnie redystrybuujące nacisk nie eliminują potrzeby zmieniania pozycji.

Przy każdej zmianie ułożenia warto sprawdzić, czy:

• podkładka nie przesunęła się i nie utworzyła fałd;
• pięty nadal są prawidłowo odciążone;
• nie powstał nadmierny nacisk w okolicy bioder, kostek lub kolan;
• skóra jest sucha i nie ma nowych zaczerwienień;
• osoba leżąca nie sygnalizuje bólu ani dyskomfortu.

Ważne jest również to, aby nie przeciągać pacjenta po pościeli. Takie postępowanie zwiększa tarcie i siły ścinające. Przy przemieszczaniu osoby niesamodzielnej należy stosować odpowiednie techniki i pomoce transferowe.

Jakich błędów unikać podczas stosowania podkładek przeciwodleżynowych?

Nawet dobry produkt może nie spełniać swojej funkcji, jeśli zostanie niewłaściwie ułożony. Zdarza się również, że opiekunowie, chcąc zwiększyć komfort chorego, przypadkowo tworzą dodatkowe miejsca ucisku. Szczególnie warto unikać następujących błędów.

Stosowanie poduszki z otworem w środku

Poduszki w kształcie pierścienia, potocznie nazywane donutami, mogą powodować koncentrację obciążenia na obwodzie otworu. Nie są zalecanym rozwiązaniem do profilaktyki odleżyn.

Układanie podpórki bezpośrednio pod piętą

Miękki materiał nie zawsze oznacza skuteczne odciążenie. Jeśli pięta nadal pozostaje głównym punktem podparcia, nacisk utrzymuje się. Przy wysokim ryzyku odleżyn pięta powinna być uniesiona ponad materac.

Używanie zbyt małej podkładki

Niewielka mata może być przydatna miejscowo, ale jej krawędzie nie powinny tworzyć dodatkowego punktu nacisku. Trzeba dobrać ją do budowy ciała i konkretnego zastosowania.

Rezygnowanie ze zmiany pozycji

Mata nie zastąpi regularnego odciążania. Nawet jeśli osoba nie skarży się na ból, tkanki nadal mogą być narażone na długotrwały ucisk.

Ignorowanie stanu skóry

Odleżyny mogą rozwijać się również u osób, które nie odczuwają bólu z powodu uszkodzeń nerwów lub zaburzeń czucia. Dlatego sama deklaracja pacjenta, że leży mu się wygodnie, nie wystarczy do oceny bezpieczeństwa.

Kiedy podkładka przeciwodleżynowa nie wystarczy?

Są sytuacje, w których miejscowe odciążenie jest tylko niewielką częścią potrzebnej opieki. Dotyczy to szczególnie osób całkowicie unieruchomionych, z istniejącymi ranami, znacznym niedożywieniem, poważnymi zaburzeniami krążenia albo zaawansowanymi chorobami neurologicznymi.

W takich przypadkach może być konieczne zastosowanie specjalistycznego materaca redystrybuującego nacisk, indywidualnie dobranych urządzeń odciążających, opatrunków i planu regularnych zmian pozycji.

Polskie Towarzystwo Leczenia Ran zwraca uwagę na kompleksowe podejście do profilaktyki, obejmujące m.in. rozpoznanie czynników ryzyka, obserwację skóry, dobór właściwych powierzchni i odpowiednie postępowanie opiekuńcze.

Wybór produktu powinien więc wynikać z potrzeb konkretnej osoby, a nie wyłącznie z jego nazwy lub deklarowanych właściwości.

Jak wybrać podkładki przeciwodleżynowe do opieki domowej?

Jeżeli opiekujesz się osobą starszą, po udarze, operacji lub z ograniczoną mobilnością, zacznij od ustalenia, które obszary ciała są najbardziej narażone na ucisk.

Przy piętach priorytetem będzie odpowiednie uniesienie i podparcie kończyn. Przy biodrach – prawidłowe ułożenie na boku, bez bezpośredniego obciążania krętarza większego. Przy pośladkach – powierzchnia dostosowana do pozycji siedzącej lub leżącej.

Następnie warto ocenić konstrukcję produktu. Przydatne są materiały, które zapewniają stabilność, nie tworzą twardych fałd, dobrze znoszą regularne użytkowanie i umożliwiają utrzymanie higieny.

Niewielkie maty MEDiMAT mogą być praktycznym uzupełnieniem codziennej opieki, szczególnie gdy potrzebne jest miejscowe wsparcie oraz poprawa wentylacji. Jeśli jednak osoba leży przez większość doby, warto rozważyć także większą matę MEDiMAT 90×200 cm, która obejmuje znacznie większą powierzchnię materaca. Nadal nie zwalnia to z konieczności prawidłowego pozycjonowania i kontroli skóry.

Podkładki przeciwodleżynowe na biodra i pięty – co jest najważniejsze?

W profilaktyce odleżyn nie istnieje jedno rozwiązanie odpowiednie dla wszystkich pacjentów. Znaczenie ma miejsce ucisku, mobilność osoby leżącej, stan jej skóry oraz sposób ułożenia ciała.

W przypadku pięt kluczowe jest takie podparcie kończyny, aby pięta nie stykała się z materacem. W przypadku bioder najważniejsze pozostaje ograniczenie bezpośredniego nacisku na wyniosłości kostne, między innymi dzięki odpowiedniemu pozycjonowaniu. Podkładki przeciwodleżynowe pomagają natomiast poprawić rozkład obciążenia i komfort kontaktu ciała z powierzchnią łóżka.

Maty MEDiMAT BOWI, wykonane z przewiewnej dzianiny dystansowej 3D, mogą być elementem takiej profilaktyki. Szczególnie istotne jest jednak dobranie właściwego rozmiaru i stosowanie wyrobu zgodnie z jego przeznaczeniem.

Najlepszą ochronę zapewnia połączenie dobrze dobranego wyposażenia, regularnej zmiany pozycji, codziennej obserwacji skóry i odpowiedniej opieki. To właśnie te działania pozwalają ograniczać ryzyko odleżyn, zanim pojawi się konieczność ich leczenia.

***

FAQ – najczęstsze pytania o podkładki przeciwodleżynowe

Czy podkładki pod pięty przeciwodleżynowe powinny całkowicie unosić piętę nad materacem?

U osób zagrożonych odleżynami pięt zaleca się takie ułożenie kończyn, aby pięty nie miały bezpośredniego kontaktu z materacem. Można wykorzystać odpowiednio dobrane podpórki pod łydki lub specjalistyczne urządzenia odciążające. Sama miękka podkładka umieszczona pod piętą nie zawsze zapewnia wystarczającą ochronę.

Jakie podkładki przeciwodleżynowe wybrać pod biodra i pośladki?

Wybór zależy od tego, czy osoba najczęściej leży, czy siedzi. Przy leżeniu na boku podstawą jest odpowiednie pozycjonowanie i unikanie bezpośredniego nacisku na krętarz większy kości udowej. Miejscowe maty, takie jak MEDiMAT 40×40 lub 90×40 cm, mogą stanowić dodatkową warstwę wspierającą redystrybucję nacisku, jeśli są właściwie dobrane. Przy długotrwałym siedzeniu potrzebna może być specjalistyczna poduszka przeciwodleżynowa.

Czy podkładki przeciwodleżynowe można stosować u osoby, która ma już odleżyny?

Zależy to od stopnia uszkodzenia skóry oraz przeznaczenia konkretnego produktu. MEDiMAT jest przeznaczony do profilaktyki i wspomagania postępowania przy odleżynach I stopnia. W przypadku odleżyn wyższego stopnia, MEDiMAT nie pomoże, ale również nie zaszkodzi. Jedyne przeciwskazania wobec produktu to niestabilne złamanie kręgosłupa, niestabilne złamania innego typu, stan pacjenta, w wyniku którego może dojść do powikłań z powodu miękkiego lub ruchomego podłoża.