Mata na materac dla seniora i osoby z ograniczoną mobilnością – kiedy warto ją stosować?

Opieka nad seniorem lub osobą z ograniczoną mobilnością wymaga czegoś więcej niż wygodnego łóżka. Jeżeli pacjent przez wiele godzin przebywa w pozycji leżącej albo ma trudność z samodzielną zmianą ułożenia ciała, materac zaczyna pełnić bardzo ważną funkcję: wpływa na komfort, higienę, bezpieczeństwo skóry i codzienne samopoczucie. 

Właśnie dlatego w wielu sytuacjach warto rozważyć dodatkowe rozwiązanie, takie jak mata na materac. Może ona poprawiać wygodę leżenia, wspierać profilaktykę odleżyn, ograniczać punktowy ucisk i ułatwiać codzienną opiekę.

Trzeba jednak podkreślić jedną rzecz: mata przeciwodleżynowa nie zastępuje zmiany pozycji, obserwacji skóry, higieny ani profesjonalnej oceny ryzyka odleżyn. Aktualne międzynarodowe wytyczne wskazują, że nawet zastosowanie powierzchni redystrybuującej nacisk nie eliminuje potrzeby regularnego repozycjonowania osoby zagrożonej odleżynami.

Dlaczego ograniczona mobilność zwiększa ryzyko powstawania odleżyn?

Odleżyna nie powstaje wyłącznie dlatego, że ktoś jest osobą starszą. Pojawiają się niezależnie od wieku, zawsze wtedy, gdy na określony obszar ciała przez dłuższy czas działa nacisk. Ucisk ogranicza prawidłowe ukrwienie tkanek, przez co skóra i głębiej położone struktury są gorzej zaopatrywane w tlen i składniki odżywcze. Jeżeli nacisk utrzymuje się zbyt długo, może dojść do uszkodzenia skóry, zaczerwienienia, bolesności, a w bardziej zaawansowanych przypadkach również do ran.

Jeżeli zdrowa osoba odczuwa dyskomfort podczas leżenia, zazwyczaj niemal automatycznie obraca się na bok, przesuwa nogę, zmienia ułożenie miednicy albo wstaje. Senior z niedowładem, pacjent po operacji czy osoba z chorobą neurologiczną może nie być w stanie wykonać takich ruchów samodzielnie. Wówczas te same obszary ciała pozostają długo obciążone.

Międzynarodowe wytyczne dotyczące profilaktyki odleżyn podkreślają, że długotrwałe leżenie lub siedzenie bez odpowiedniej redystrybucji nacisku prowadzi do mechanicznego obciążenia i deformacji tkanek. Po przekroczeniu ich tolerancji może dojść do uszkodzenia. Szczególnie istotne są również siły ścinające, tarcie oraz warunki mikroklimatu pomiędzy ciałem a powierzchnią podparcia.

Dlatego profilaktyka powinna być kompleksowa, a nie ograniczona do zakupu jednego produktu.

Kto jest szczególnie narażony na powstawanie odleżyn?

Większej uwagi wymagają przede wszystkim osoby, które spędzają znaczną część doby w łóżku albo fotelu i nie potrafią skutecznie zmieniać pozycji bez pomocy opiekuna.

Dotyczy to między innymi seniorów o znacznie ograniczonej sprawności ruchowej, osób po udarach, urazach i zabiegach operacyjnych, pacjentów z niedowładami oraz niektórymi chorobami neurologicznymi. Ryzyko może dodatkowo zwiększać zaburzone czucie, wcześniejsze występowanie odleżyn, problemy z krążeniem, nietrzymanie moczu lub stolca, nadmierna wilgotność skóry czy nieprawidłowe odżywienie.

W praktyce opiekun powinien zwrócić uwagę nie tylko na liczbę godzin spędzanych w łóżku. Ważne jest również pytanie: czy podopieczny potrafi sam zmienić pozycję, gdy zaczyna odczuwać dyskomfort? Jeżeli odpowiedź brzmi „nie” lub „tylko w niewielkim zakresie”, profilaktyka przeciwodleżynowa nabiera szczególnego znaczenia.

Jakie miejsca są szczególnie narażone na powstawanie odleżyn?

Uszkodzenia związane z uciskiem często pojawiają się w okolicach wyniosłości kostnych. Konkretne miejsca zależą również od pozycji, w której podopieczny spędza najwięcej czasu. Najbardziej narażone są miejsca, w których kości znajdują się blisko skóry, między innymi:

• okolice kości krzyżowej,
• pośladki,
• biodra,
• łopatki,
• pięty,
• kostki,
• łokcie,
• potylica.

Warto codziennie oglądać skórę, zwłaszcza jeżeli osoba nie jest w stanie poinformować opiekuna o bólu, pieczeniu lub dyskomforcie.

Niepokojącym sygnałem może być zaczerwienienie lub zmiana zabarwienia skóry, która nie ustępuje po odciążeniu, a także miejscowe zmiany temperatury, twardości, wilgotności czy pojawienie się bólu. Takich objawów nie należy ignorować.

Czym właściwie jest mata na materac i jak może ograniczać ryzyko powstawania odleżyn?

Mata na materac jest dodatkową warstwą umieszczaną na istniejącej powierzchni do spania. Nie należy jednak utożsamiać każdej nakładki poprawiającej komfort z wyrobem przeznaczonym do profilaktyki odleżyn.

W przypadku osoby o ograniczonej mobilności znaczenie ma przede wszystkim konstrukcja produktu oraz jego przewidziane zastosowanie.

Powierzchnie stosowane w profilaktyce odleżyn mają między innymi pomagać w redystrybucji nacisku. Międzynarodowe wytyczne opisują specjalistyczne powierzchnie podparcia jako materace, nakładki i systemy zaprojektowane m.in. z myślą o redystrybucji nacisku oraz zarządzaniu tarciem, siłami ścinającymi i mikroklimatem.

Najlepszym przykładem rozwiązania tego typu jest dostępna w ofercie BOWI mata przeciwodleżynowa MEDiMAT, wykonana z przestrzennej dzianiny dystansowej 3D. Producent przeznacza ją do profilaktyki powstawania odleżyn oraz wspomagania leczenia zmian do I stopnia włącznie. Produkt może być stosowany w warunkach domowych i placówkach medycznych.

Jak działa mata przeciwodleżynowa?

Działanie dobrej powierzchni przeciwodleżynowej można zrozumieć przez trzy kluczowe zagadnienia: nacisk, mikroklimat i komfort.

Redystrybucja nacisku

Jeżeli ciężar ciała przez długi czas skupia się na niewielkiej powierzchni, miejscowe tkanki pozostają mocno obciążone. Zadaniem odpowiedniej powierzchni podparcia jest stworzenie warunków pozwalających lepiej rozłożyć obciążenie.

Właśnie dlatego nie należy oceniać maty wyłącznie na podstawie tego, czy wydaje się miękka. Z punktu widzenia profilaktyki ważniejsze jest to, jak jej konstrukcja zachowuje się pod ciężarem ciała.

Cyrkulacja powietrza i wilgoć

Drugim ważnym zagadnieniem jest mikroklimat pomiędzy skórą a powierzchnią, na której leży człowiek.

Osoba przebywająca przez wiele godzin w łóżku może intensywnie się pocić. Problem wilgoci może dodatkowo występować w przypadku inkontynencji. Długotrwałe utrzymywanie skóry w wilgotnym środowisku nie sprzyja zachowaniu jej prawidłowej kondycji.

Dlatego aktualne zalecenia profilaktyczne zwracają uwagę nie tylko na powierzchnię podparcia i ruch, lecz również na stan skóry oraz kontrolę wilgoci.

W przypadku MEDiMAT zastosowana przez BOWI przestrzenna dzianina 3D umożliwia przepływ powietrza przez strukturę materiału. Według instrukcji wyrobu pomaga to odprowadzać wilgoć oraz ciepło na zewnątrz.

Komfort osoby leżącej

Profilaktyka musi uwzględniać również komfort podopiecznego. Jeśli powierzchnia powoduje ból, utrudnia poruszanie się albo sprawia, że osoba przyjmuje stale jedną pozycję, należy ponownie ocenić jej dobór.

Międzynarodowe wytyczne zalecają dopasowywanie powierzchni podparcia m.in. do budowy ciała, rozkładu masy, możliwości zmiany pozycji oraz indywidualnej sytuacji pacjenta.

Kiedy mata na materac może być szczególnie przydatna?

Nie trzeba czekać na pojawienie się rany. Istotą profilaktyki jest podjęcie działania wcześniej — w momencie, kiedy wiadomo już, że mobilność osoby jest znacząco ograniczona.

Mata przeciwodleżynowa może być rozważana szczególnie wtedy, gdy osoba:

• spędza dużą część dnia lub nocy w łóżku,
• nie potrafi samodzielnie zmieniać pozycji,
• wykonuje tylko niewielkie ruchy w łóżku,
• przechodzi rekonwalescencję po operacji lub urazie,
• ma niedowład kończyn,
• cierpi na schorzenie neurologiczne ograniczające mobilność,
• jest narażona na zwiększoną wilgotność skóry lub intensywne pocenie,
• wymaga długoterminowej opieki domowej,
• ma inne czynniki zwiększające ryzyko uszkodzeń od ucisku.

Samo występowanie któregoś z tych czynników nie określa jednak automatycznie poziomu ryzyka. Przy osobach przewlekle leżących lub znajdujących się w złym stanie ogólnym warto przeprowadzić profesjonalną ocenę ryzyka z udziałem lekarza lub pielęgniarki.

Mata na materac dla seniora – czy wiek jest wystarczającym wskazaniem?

Sam wiek nie oznacza automatycznie konieczności stosowania maty przeciwodleżynowej. Aktywny senior, który samodzielnie chodzi, obraca się podczas snu i regularnie wstaje z łóżka, znajduje się w zupełnie innej sytuacji niż osoba w podobnym wieku po udarze, która większość doby spędza w pozycji leżącej.

Dlatego decyzję warto uzależnić przede wszystkim od rzeczywistej mobilności i czynników ryzyka.

Jeżeli senior zaczyna spędzać coraz więcej czasu w łóżku, potrzebuje pomocy podczas obracania się albo przestaje spontanicznie zmieniać pozycję, warto potraktować to jako sygnał do dokładniejszej oceny potrzeb.

Jak stosować matę MEDiMAT od BOWI?

MEDiMAT w rozmiarze 90 × 200 cm jest przeznaczona do stosowania jako nakładka na całą powierzchnię do leżenia. Według informacji BOWI matę należy rozłożyć na materacu i zamocować za pomocą elastycznych taśm.

MEDiMAT nie wymaga stosowania pompy, dlatego podczas pracy nie generuje charakterystycznego dla systemów pneumatycznych dźwięku. Można przykryć ją prześcieradłem.

W codziennym użytkowaniu szczególnie istotne jest zachowanie jej właściwości użytkowych. Nadmierna liczba warstw pomiędzy ciałem a powierzchnią przeciwodleżynową może wpływać na działanie systemu podparcia. Również zalecenia dotyczące profilaktyki odleżyn wskazują na potrzebę ograniczania zbędnych warstw znajdujących się pomiędzy pacjentem a powierzchnią redystrybuującą nacisk.

Mata MEDiMAT marki BOWI wykonana jest z trójwarstwowej dzianiny dystansowej 3D z poliestru. Model 90 × 200 cm ma około 1,8 cm grubości, można prać go w temperaturze do 60°C, a producent podaje przepuszczalność powietrza przekraczającą 7000 mm/s.

Dodatkową cechą produktu jest zastosowanie jonów srebra. Dzięki nim, według dokumentacji BOWI mata wykazuje właściwości bakteriostatyczne i antyalergiczne.

MEDiMAT BOWI – nie tylko rozmiar 90 × 200 cm

Potrzeby osób z ograniczoną mobilnością są różne. Nie zawsze chodzi wyłącznie o zabezpieczenie całej powierzchni łóżka.

W ofercie BOWI znajdują się MEDiMAT w różnych rozmiarach, m.in. mata przeciwodleżynowa MEDiMAT 90 × 200 cm z jonami srebra, a także mniejsze warianty. BOWI oferuje również produkty przeznaczone do miejscowego wsparcia profilaktyki, w tym rozwiązania stosowane pod obszarami szczególnie narażonymi na długotrwały nacisk.

Przykładem jest MEDiMAT 90 × 80 cm, którą producent wskazuje m.in. do zastosowania pod pośladkami, stopami, łokciami, łopatkami czy głową.

Dobór rozmiaru powinien wynikać przede wszystkim ze sposobu użytkowania i miejsc wymagających odciążenia, a nie tylko z ceny czy dostępnej przestrzeni.

Czy mata przeciwodleżynowa może zastąpić materac przeciwodleżynowy?

Nie należy traktować wszystkich produktów przeciwodleżynowych jako rozwiązań wzajemnie wymiennych.

Mata, specjalistyczny materac piankowy oraz aktywny materac zmiennociśnieniowy działają w inny sposób i mogą odpowiadać na potrzeby pacjentów o różnym poziomie ryzyka.

Międzynarodowe wytyczne zalecają stosowanie pełnowymiarowych powierzchni redystrybuujących nacisk u osób zagrożonych odleżynami. W przypadku już istniejących, bardziej zaawansowanych odleżyn może być potrzebne inne rozwiązanie, w tym specjalistyczna powierzchnia aktywna.

Dlatego błędem byłoby założenie, że każda mata na materac automatycznie zastąpi specjalistyczny materac zalecony pacjentowi przez personel medyczny.

W przypadku MEDiMAT szczególnie ważna jest informacja producenta dotycząca zakresu stosowania: zgodnie z aktualną instrukcją wyrób przeznaczony jest do profilaktyki odleżyn oraz wspomagania leczenia istniejących zmian do I stopnia włącznie. W przypadku odleżyn bardziej zaawansowanych potrzebna jest profesjonalna ocena rany i dobór odpowiedniej terapii.

Jak rozpoznać moment, w którym domowa profilaktyka przestaje wystarczać?

Opiekun nie powinien samodzielnie diagnozować stopnia zaawansowania rany tylko po to, aby zdecydować o dalszym stosowaniu określonego produktu.

Konsultacji z lekarzem lub pielęgniarką wymaga szczególnie sytuacja, gdy na skórze pojawia się utrzymujące się zaczerwienienie lub nietypowa zmiana koloru, pęcherz, rana, wysięk, wyraźny obrzęk, miejscowe stwardnienie albo nasilający się ból.

Im wcześniej zostanie oceniona przyczyna zmian, tym szybciej można odpowiednio zmodyfikować pozycjonowanie, powierzchnię podparcia oraz pielęgnację.

Co poza matą? Profilaktyka odleżyn wymaga kilku działań jednocześnie

Najlepszych efektów nie osiąga się przez skupienie na pojedynczym produkcie.

Praktycznym sposobem zapamiętania podstawowych obszarów profilaktyki jest schemat obejmujący powierzchnię podparcia, skórę, ruch, kontrolę wilgoci oraz żywienie i nawodnienie.

W praktyce opieka nad osobą o ograniczonej mobilności powinna więc obejmować odpowiednio dobraną powierzchnię, regularne sprawdzanie skóry, zmianę pozycji, ograniczanie długotrwałej wilgoci oraz zwracanie uwagi na stan odżywienia i nawodnienie.

Szczególnie ważna jest systematyczność. Nawet bardzo dobra mata przeciwodleżynowa nie zrekompensuje wielogodzinnego pozostawania bez ruchu, mokrej pościeli czy niezauważonego pogarszania się stanu skóry.

Aktualne międzynarodowe wytyczne jednoznacznie wskazują, że żadna powierzchnia podparcia nie może całkowicie zastąpić repozycjonowania. Częstotliwość zmiany pozycji powinna być dostosowana do ryzyka, możliwości ruchowych, tolerancji tkanek, stanu skóry oraz właściwości zastosowanej powierzchni.

Wytyczne International Guideline z 2026 roku wskazują, że u wielu osób zagrożonych odleżynami znajdujących się na odpowiedniej powierzchni redystrybuującej nacisk można rozważać zmianę pozycji w odstępach około 2–3 godzin. Nie jest to jednak uniwersalny harmonogram dla każdego pacjenta. Indywidualna reakcja skóry i stan zdrowia pozostają kluczowe.

Najczęstsze błędy podczas profilaktyki odleżyn w domu

Jednym z najpoważniejszych błędów jest przekonanie, że zakup produktu przeciwodleżynowego kończy problem. W rzeczywistości powinien on rozpocząć bardziej świadomą profilaktykę.

Nie należy również czekać na pojawienie się otwartej rany. Profilaktyka ma największy sens właśnie przed jej powstaniem.

Kolejnym błędem jest intensywne masowanie zaczerwienionej skóry. NICE wprost odradza masowanie lub pocieranie skóry jako metody zapobiegania odleżynom.

Problematyczne może być również stosowanie wielu dodatkowych podkładów, grubych koców czy pofałdowanych warstw na powierzchni przeciwodleżynowej. Mogą one zmieniać sposób przenoszenia obciążeń i pogarszać warunki pomiędzy skórą a powierzchnią.

Nie powinno się także ignorować dyskomfortu zgłaszanego przez podopiecznego. Ból lub pieczenie w okolicy poddawanej długotrwałemu naciskowi może być ważnym sygnałem ostrzegawczym.

***

FAQ – najczęściej zadawane pytania

1. Czy mata przeciwodleżynowa jest potrzebna każdemu seniorowi?

Nie. O potrzebie jej zastosowania decyduje przede wszystkim poziom mobilności i indywidualne ryzyko odleżyn, a nie sam wiek. Mata przeciwodleżynowa może być szczególnie przydatna u seniora, który długo pozostaje w łóżku, ma trudności z samodzielną zmianą pozycji, niedowład albo przechodzi rekonwalescencję po operacji lub urazie. U osoby przewlekle leżącej warto skonsultować ocenę ryzyka z lekarzem lub pielęgniarką.

2. Czy stosując matę na materac, nadal trzeba zmieniać pozycję osoby leżącej?

Tak. Mata na materac przeznaczona do profilaktyki odleżyn może wspierać redystrybucję nacisku, ale nie zastępuje regularnego repozycjonowania. Aktualne wytyczne wskazują, że żadna powierzchnia podparcia nie eliminuje całkowicie konieczności zmiany pozycji. Częstotliwość należy dostosować do stanu zdrowia, ryzyka, możliwości ruchowych oraz reakcji skóry konkretnej osoby.

3. Czy MEDiMAT marki BOWI można stosować przy istniejących odleżynach?

Zgodnie z aktualną instrukcją producenta MEDiMAT jest przeznaczona do profilaktyki powstawania odleżyn oraz wspomagania leczenia istniejących zmian do I stopnia włącznie. Przy bardziej zaawansowanych zmianach nie należy samodzielnie traktować maty jako zamiennika specjalistycznego leczenia lub odpowiednio dobranej powierzchni terapeutycznej. Rana powinna zostać oceniona przez lekarza lub pielęgniarkę, którzy mogą zalecić inne metody odciążenia i leczenia.